Full transcript of “Kuwento ng mga batang maagang nagtrabaho, panoorin! (Full Episode) | Reporter's Notebook”. Click a timestamp to open the video at that moment. Need another video? Use the YouTube transcript generator.
0:00 [Musika] 3 go ano pre kaya mo pa kaya pa sa paglalakbay ng reporters notebook mula Luzon, Visayas hanggang Mindanao, kinakabahan lang baka musbong yung buhangin. Natambakan kami. Nakilala namin ang mga batang maagang napasabak sa pagbabanat ng buto para sa kanilang mga pangarap. Ano yung pakiramdam non yung ganon kabigat yung binubuhat? Kapoy. May masakit na ba sa katawan mo?
0:47 Oo. Saan? Masakit dito. Masakit sa dibdib. [Musika] Magsisimula ang aming paglalakbay sa Luzon kung saan nakilala namin ang mga batang mag-aawis na umaakyat sa bundok para mangulekta at magbuhat ng sako-sakong uling. Sa isang bayan sa Quezon, naabutan naming paakyat ng bundok ang magkapatid na sina Marvin, na taong gulang at Bonbon, taong gulang. Pag-aawis ang tawag sa ginagawa nila. Ito ang
1:32 paghahakot at pagbababa ng uling mula sa itaas ng bundok. Huwag na. Kasama rin nila sa pag-aawis si Jven. Ling taong gulang. Ano yung mga bitbit niyo sa likod niyo? Pangsapin po sa likod para hindi po hindi masakit. Ilang oras pa lalakarin? Mga isang oras po. Habang naglalakad paakyat ng bundok, biglang napigtas ang suot na tsinelas ni Jven. pa madulas ka ba maputulan ng tsinelas? Opo. Ba't mo tinatanggal? Mas madali ba? Opo. Gawa pong paglalakad po madudulas po.
2:18 Matapos ang halos dalawang oras na pag-akyat, narating na rin ng grupo ang ulingan. Maya-maya pa, naghanda ng mag-awis ang mga bata. Dahil nagbabadyan na ang ulan, nagmamadali na sila pababa ng bundok at halos hindi ko na sila maabutan.
3:04 Sanay na sanay na ang mga bata sa pagpapadausdos pababa ng bundok. Kahit 20 kilo ang nakapasan sa kanilang mga ulo. Isang maling hakbang maaari silang mahulog sa malalim na bangin. Dahil sa pagod, tumitigil ang mga bata para saglit na makapagpahinga. Ano nakakasakit dito sa ano bigat din ano? O sige tulungan kita ha. Gaano kabigat
3:50 'to? Yan na 17 kilos yan. 17 kilos? Opo. E kasing bigat mo to. 1 2 3 go. Ano pre? Kaya mo pa? Kaya pa pre? Sige ayusin mo lang ha. Yan saba pre. Sapin mo teka lang tingnan mo y'yung sa ulo mo yung sa pin. Hindi. Okay. Ito lang po an na pre lang yan. Ako walang buhatinihinga na ako't pinapawisan. Kaya nga hirap talaga ong ginagawa ng mga bata eh. E ang hirap maglakad
4:36 ng walang tsinelas. Opo. Natutusok po ng mga kahoy-kahoy po. Kahoy at saka 'yung mga matatalas na bato. Opo. Sakit na ng ulo ko. Masakit na ulo mo. Halika. Halika. Halika. Halika. Na po batag. Akin na. Sasakit na ulo mo. Wala pa kayong almusal. Ano? Tagausal na po ako. Ito lang po hindi nagkain. Ikaw hindi ka pa kumakain? Baka kaya masakit ang ulo mo. Wala ka pang kain. Hindi po. Gwapo sa ulo mo. Buti kinakaya mong magbuhat ng wala pang
5:23 almusal. Kaya naman po. So paano yan kung masakit na ulo mo? Tutuloy pa ba natin? Tuloy pa po. Tatapusin mo ong pag-aawis. Opo. Paano ko umulan tapos basa ong kalsada? Wala nadudulas po. Tsaka po pag nawala na po pangulo po hindi na po tatanggapin. Pagkaalin? Wala na po ibabaw po. Ah dalawa? Opo. So kailangan punong-puno siya. Opo. Dahil halos kasing bigat na niya ang pasan na sako na uling, tila hindi na kinaya ni Jven ang pagbubuhat.
6:13 Pero kailangan pa rin nilang magpatuloy sa pagbaba ng bundok. Sa wakas, naabot na rin namin ang bahay nina Jven. Dito nila ibabagsak ang mga sako ng uling para dalhin ng habal-habal pababa sa bayan. Ikaw dalawa mag-ate na lang kayo dito. Tubigan to Php115 ang benta sa isang
6:58 sako ng uling. Php25 ang napupunta sa kanila bilang tagawis o tagabuhat pababa ng bundok. Oo. Hati tayo dito sa bahagi nito pambili ng pagkain pero ang ilang barya iniipon nila para may panggastos sa darating na pasukan. [Musika] So magkano ngayon yung naipon mo? Ninong [Musika] 11. Ayan may dagdag na ng Php1 yung pera mo. Bakit importante sao 'to? Para makabili ng gamit. Gamit para saan? Sa eskwelahan po.
7:44 Tumigil ka no sa pag-aaral? Bakit ka tumigil? Nagkasakit po ako. Walang pamasahe po. Dahil walang pamasahe. Tumigil ka muna. Bakit importante sayo mag-aral? Para po magtatrabaho. Honor student ka daw non? First po. First honor? Opo. Anong subject ka pinakamagaling? Mathematics po. Sama. Pangarap mo? Architect. Tapos anong gamit yung kailangan mo para makabalik ka ng sa eskwela? Notebook po. Sa kanyang murang edad, kapakanan na ng mga mahal niya sa buhay ang iniintindi ni Jven. Handa raw niyang tiisin ang bawat sakit ng katawan. Makakain lang
8:31 ang pamilya. Naiiyak ka ba minsan? Opo. Nainggit po. Kanino ka naiinggit? Sa mga bata po nakakapasok. Ano iniisip mo pag nakikita mo silang pumapasok? So nandon rin po akong kasama nila. [Musika] Ayon sa pag-aaral ng International Labor Organization o ILO, 3.3 milyong bata edad 5 hanggang 17 ang nasasadlak sa
9:18 child labor sa bansa. Sa bilang na ito, 2.1 million na bata ang nag-aaral habang naghahanap buhay. 1.2 2 million child laborer naman ang tumigil sa pag-aaral para makatulong sa kanilang mga pamilya. Sa Visayas naman, matinding peligro ang kinakaharap ng mga batang minero sa ilalim ng dagat. Sumisisid sila ng mahigit 20 talampakan. Makahanap lang ng mailap na ginto. Sa pampang ng dagat, naabutan ko si Michelle habang hinihila ang sala sa kawad ng konektado sa isang compressor. Ilang taon ka nung nagsimula ka nito? 9
10:06 years old. Bakit ang bata-bata mo pa noon? Bakit mo piniling sumisid? Gusto kong sumisid sa ilalim ng dagat para para magkaroon ng pera pit ng bigas. Kasama ni Michelle sa pagsisid ang mga kapatid na sina Manilyn l taong gulang at si Dodong 22 taong gulang. minana na nila sa kanilang mga magulang na sina Mang Marlon at Aling Charlie ang ganitong hanapbuhay. Suot ang gawa-gawang goggles at kagat ang hose na magbibigay sa kanila ng hangin mula sa compressor. Lumusong na sa dagat ang magkakapatid.
10:53 [Musika] Pagdating sa ilalim, naglagay muna sina Michelle ng bato sa bewang na magsisilbi nilang pabigat para hindi sila lumutang. Sa lalim ng Langang Talampakan, narating nila ang minahan. Ilang sandali pa, nagsimula ng magpala ng buhangin sa ilalim ng dagat sina Michelle. Nagbabakas sakaling may makuha silang ginto. [Musika]
11:38 Pero isang bagay ang ikinatatakot ni Michelle. Baka maputol ang host o baka ma-off yung makina. Anong gagawin mo? Sakaling mangyari yon. Tinuturuan lang ako na malakas lumangoy. Gaano kahirap yun pagka kumukuha ka ng buhangin? Ang hirap kasi pag kumuha pa ako ng buhangin papasanin ko pa. Ano yung nararanasan mo sa ilalim ng tubig? Kinakabahan lang. Matambakan kami. Yung iba natambakan ng bato. Pasa ng isang sako ng buhangin. Dadalhin ni Tony Michelle sa Pampang kung saan naroon ang tinatawag nilang banlasan o
12:26 salaan ng ginto. Ulit-ulit itong gagawin nina Michelle sa loob ng apat na oras para makaipon ng mas maraming ginto. Pero may mga pagkakataon daw na kailangan nilang lumiban sa klase para magmina. Imbes na ma first pa ako, masan lang kasi umabsent. Kung may gusto kang mangyari para sa pamilya mo, ano yun? Makaon sa kahirapan para hindi na ako makaabsent sa school.
13:11 Deceiving yung itsura ng dagat. Kung titignan mo napakalmado pero sa ilalim niyan ay may mga malapit sa disgrasya dahil sa pagsisisid sa paghahanap ng ginto. [Musika] Iisip niyo po ba na sana ay hindi sila sa ganitong trabaho? Oo. Ano po yun? Gusto ko na hindi sila magaya sa akin. Magtrabaho doon sa ilalim ng dagat. dahil delikado eh mabuti pa dito na lang sa baybay magbanlasukan ako. Ay parang na nga.
14:00 [Musika] Nakasalalay ang buhay nung mga sumisisid sa mga salasalabit na mga host na ito. Alam nila na sa bawat sisid nila walang katiyakan. Naaahon sila ng ligtas. Ano ho ba yung pwedeng mangyari dun sa ginagamit ninyong host? Halimbawa yung makina pag naubusan ng desil papatay siya ganon eh. Kahapon nga sumabog to eh. Minsan kasi agag magandang panahon tulad nito tag-araw medyo ang klima naman ng dagat medyo mainit siya kaya kami minsan sumisisid kami ng 8:00
14:47 minsan umaahon kami 1200 imediat. O eh bakit puputok? Putukan ako. Ayun pumutok na nga o. Pumutok. Oo. Ayun. Natuklasan na host nina Dodong ang pumuto. Maingat na hinila ng inang si Aling Charlie ang host ng anak. [Musika] Anong naramdaman mo nung biglang pumutok dito? Aan? Hindi lang nataranta. Hindi ka nataranta. Hindi ka natakot? Bakit? Hindi. Alam ko na gagawin ko sa ilalim. Ay naku, may isa na naman yung mga pumutok na hose mano-mano rin lang na nire-repair. Tapos pagka-repair
15:36 nila ng ganitong paraan, yung mga sumisisit babalik uli sa dagat ' ba. Pwedeng pumutok uli yan kung ganyan lang yung repair. Oo. Ah ulit-ulit na naman. [Musika] Sa kabila ng pagtulong sa kanyang pamilya sa pagmimina sa dagat, hindi napapabayaan ni Michelle ang kanyang pag-aaral. Gusto kong maging teacher para maturuan ang aking mga kapatid. Sabi kasi ng mga magulang ko, "Huwag kang mawalan sa pag-asa. naipito schoohi
16:24 [Musika] at sa Mindanao kung saan matatagpuan ang pinakamataas na bilang ng Laborer at pinakamahirap na kabataan sa bansa. Nakilala namin ang mga kabataang nagtatrabaho sa Palm Oil Plantation. Hindi maganda ang panahon ng marating namin ng bayan ng San Francisco dito sa Agusan del Sur.
17:11 [Musika] Naabutan naming bitbit ni Christian ang isang malaking basket sa kanyang likuran. Gaya ng maraming taga rito, pangunguha ng bunga ng palm tree ang pangunahing kabuhayan ng pamilya ng 13 taong gulang na bata. Malayo pa ba tayo? Layo pa. Kasama ni Christian ang kanyang ama na si Mang Emil sa pangunguha ng bunga. Mahigit isang oras ang lalakarin namin bago marating ang bahagi ng bundok kung saan nakatanim ang mga palm tree. So pagkaaganito hong maulan, konti lang talaga ang makukuha ninyo. Konti lang. Pero pag bumabagyo, wala. Wala. [Musika]
17:56 [Palakpakan] Dito kayo kukuha ng bunga. Saan? Ito sa baba. Anong kulay? Wula. So ito yung ano tinatawag nila alloy. Bale ginagamit nila to na pangsungkit nung bunga. So hindi ho biro to eh no? Delikado. Delikado. May mga naaksidente na rito. Oo. May namatay na rin. May rin. Namatay. So maliban sa mahirap ano masakit sa katawan itong ganitong klaseng ano ah trabaho medyo delikado rin dahil sinasabi nga nila yung carit doun sila nasusugat o minsan nagkaroon na rin ng mga pagkakataon na sumasabit itong gamit nila
18:42 sa mga linya ng kuryente kaya nakukuryente rin yung may hawak. Si Christian kaagad hinanap ang mga bumagsak na bugos ng bunga ng palm tree. [Musika] Ano yung pakiramdam noun? Yung ganun kabigat yung binubuhat? Kapoy. May masakit na ba sa katawan mo? Oo. Saan? Saan masakit dito? Masakit sa dibdib angon lang nao kay kulang sa ang
19:27 papa. Maingat si Christian dahil matatalim ang bugos ng bunga. Sandali ha. Titignan ko nga. Mabigat. Ang bigat. [Musika] Ayon sa Philippine Statistics Authority, sa kabuang bilang na 3.3 milyong child labor sa bansa,
20:13 61.9% % o mahigit dala bilyong bata ang nasasadlak sa hazardus o mapanganib na uri ng trabaho. Target ng pamahalaan na mabawasan ng 630,000 ang bilang ng child laborer sa bansa sa taong 2022. Sa pinakahuling datos ng Philippine Statistics Authority, ikatlo ang mga bata sa mga pinakamahirap na sektor sa ating lipunan. Karapatang magkaroon ng dekalidad na edukasyon malayo sa anumang uri ng mabigat na hanap buhay at magkaroon ng mga pangunahing pangangailangan. Ilan lang sa mga karapatang dapat na maibigay sa mga bata. Pero ang malungkot, marami pa rin ang
21:00 hindi nakakaranas nito. Hanggang sa susunod na hes. Ako si Jun Venerason. Ako si Pulido at ito ang nakatala sa aming reporter.
